Moedertaal

 

Afgesneden zijn van je moedertaal geeft je een onbeholpen gevoel. Gevoelens, bedoelingen, intenties, ze verschuilen zich achter woorden die je niet kent en nuances die je niet beheerst. Dat kan behoorlijk frustreren. Soms gaf het me het gevoel dat ik iets wilde zeggen maar mijn tong was verloren.

Maar het heeft ook voordelen. Ik ben in die vreemde taal vaak verrast door mooie klanken, andere betekenissen en overeenkomsten die juist verschillen bleken. Ik keek met een frisse blik naar een taal, wat me met het Nederlands nooit meer zal lukken.

Zo heb ik gemerkt dat er woorden zijn die in verschillende talen verschillende dingen beteken maar erg op elkaar lijken. Alsof ze in de verte familie van elkaar zijn. Misschien stammen ze uit hetzelfde nest en zijn ze er elk aan een andere kant uitgevallen.

Het viel me op bij het Duitse Verweile, dat een ouder Nederlands broertje heeft in verwijlen en een Engels zusje: ‘a while’. Het geldt ook voor de familie terminal, terminaal, termijn, Termin. Terminal hoort bij vliegvelden en treinstations en vroeger ook bij hotels. Hotel Terminus. Eindpunt. U wordt allen verzocht uit of over te stappen.

Een terminale ziekte betekent dat je er op termijn aan dood gaat. Als je ziekte in een terminaal stadium verkeert, is dat moment opeens heel dichtbij. De termijn is opeens een stuk korter geworden.  Zelfde woord, zelfde context zelfs, en toch een andere betekenis.

Opeens heeft broertje ‘termijn’ zich ongevraagd in de tekst gewurmd. Blijkbaar hebben termijn en terminaal iets met elkaar gemeen. Als terminal een (eind) punt is, dan is termijn de weg ernaar toe. Die kan lang zijn, of kort, maar het is duidelijk dat er een einde aan zit. We kunnen op korte termijn een afspraak maken, dan eindigt de termijn op het moment dat we een datum gekozen hebben. Op de lange termijn kan dat natuurlijk nooit goed gaan. Die kan lang duren, maar op het moment dat het fout gaat (es kippt, zoals de Duitsers beeldend zeggen) is de termijn afgelopen.

In het Duits betekent Termin afspraak. Een vast punt in de tijd dus, net als terminal, maar in tegenstelling tot termijn. Dat heet Frist. Iets kan kurzfristig of langfristig of zelfs frislos zijn: onmiddellijk, een termijn zonder termijn.

Maar nu het Engels. To come to terms betekent een akkoord bereiken. Een eindstation dus, hotel Terminus. Maar zij hebben ook terms of endearment, liefkozen en daar zou geen begin en geen eind aan mogen komen.